Invoering

DeWoods lampDe Woodlamp is een niet-invasief, goedkoop diagnostisch apparaat dat ultraviolet A (UVA) licht uitzendt met een golflengte van ongeveer 365 nm, waardoor realtime evaluatie van diverse huidaandoeningen mogelijk is. Het instrument, dat in 1903 voor het eerst werd geïntroduceerd door natuurkundige Robert Wood, blijft relevant voor dermatologische diagnostiek, ondanks een afname in het routinematig gebruik ervan. Historisch gezien stond de Woodlamp bekend om zijn waarde bij pigmentstoornissen en schimmelinfecties, maar recente literatuur benadrukt de bredere rol ervan bij inflammatoire, infectieuze en neoplastische huidaandoeningen. Dit artikel geeft een systematisch overzicht van het huidige bewijsmateriaal over de klinische relevantie van de Woodlamp op deze gebieden.

Principes en apparaatspecificaties

Klassieke Wood-lampen maken gebruik van een kwikdamplamp en een filter van bariumsilicaat gedoteerd met nikkeloxide, die UV-licht uitzenden, voornamelijk in het bereik van 320-400 nm, met een optimale output bij 365 nm. Moderne draagbare Wood-lampen kunnen vergrootglazen bevatten en zenden voornamelijk UVA uit met pieken tussen 365 en 395 nm. LED-varianten, hoewel zonder vergrootglas, zijn effectief voor fluorescentiegebaseerde detectie. Recente dermoscopieapparaten beschikken over UV-mogelijkheden bij 365 nm, waardoor dermatologen diagnostische fluorescentiepatronen met grotere precisie kunnen visualiseren.

Veiligheidsaspecten

Chronische blootstelling aan UVA-straling van whiteboardlenzen kan bijdragen aan lensveroudering of staarvorming, hoewel oogheelkundigen over het algemeen een minimaal risico zien bij normaal gebruik. Kinderen hebben echter lenzen met een lagere UV-filtercapaciteit, waardoor het gebruik bij kinderen gevoeliger is en oogbescherming noodzakelijk is.

Aanbevolen werkwijzen voor gebruik zijn onder andere:

• Onderzoeken uitvoeren in een donkere omgeving

• Laat kwikdamplampen opwarmen (ongeveer 60 seconden) voordat u ze voor diagnostische doeleinden gebruikt (niet nodig voor LED's).

• Houd een werkafstand van 10-12 cm aan (of 30-40 cm voor LED's).

• Het vermijden van het vooraf reinigen van vermoedelijk besmette gebieden om de concentratie van de fluorofoor te behouden.

• Verwijder plaatselijke producten (bijv. zonnebrandcrème, make-up) vóór de beoordeling van pigmentstoornissen.

• Erkennend dat bepaalde materialen (bijv. zalfjes, pluisjes, stiftinkt) kunnen fluoresceren en valse positieve resultaten kunnen opleveren.

Diagnostische rol bij inflammatoire en auto-immuun huidaandoeningen

Fluorescentie treedt op wanneer UV-fotonen in de huid aanwezige fluoroforen exciteren, die vervolgens energie afgeven in het zichtbare lichtspectrum. Huidfluorescentie is voornamelijk afkomstig van crosslinked collageen en enzymen zoals pepsine en collagenase, wat een blauw-witte luminescentie produceert. Omdat melanine UV-straling absorbeert, vertonen gebieden met hyper- of hypopigmentatie een veranderde fluorescentie-intensiteit, waardoor het contrast wordt versterkt.

Woods lampHet helpt ook bij het detecteren van fluorescerende bijproducten van microbiële stofwisseling (bijvoorbeeld porfyrinen) of exogene stoffen. Tabel 1 geeft een overzicht van de belangrijkste klinische toepassingen voor verschillende dermatologische subtypes.

Tabel 1. Dermatologische aandoeningen die kunnen worden vastgesteld met behulp van een Wood-lamp.

Porokeratose

Onder Woods lamp is een kenmerkend "kettingvormig" fluorescentiepatroon zichtbaar: witte randen met donkere centrale gedeelten. De fluorescerende rand komt overeen met de cornoidlamella; dit beeld is diagnostisch waardevol, hoewel van voorbijgaande aard.

Morfea en aandoeningen van de haarzakjes

Bij folliculaire varianten van porokeratose brengt witlicht (WL) folliculaire keratinepropjes in beeld als puntvormige witte signalen. Bij vroege of subklinische morfea kan WL donkere, scherp afgebakende plekken onthullen die niet zichtbaar zijn bij omgevingslicht, wat vroege therapeutische interventie en langdurige monitoring mogelijk maakt.

Toepassingen bij pigmentatiestoornissen

WL blinkt uit in het evalueren van melanocytgerelateerde afwijkingen. Bij vitiligo zorgt het gebrek aan melanine voor diepere weefselfluorescentie, wat resulteert in een scherp gedefinieerde blauw-witte gloed. WL is ook in staat om vroege of subklinische gedepigmenteerde vlekken op te sporen en de respons op behandelingen te kwantificeren. Onder UV365-dermoscopie vertoont 40% van de laesies uniforme fluorescentie rond de haarzakjes.

Bij tubereuze sclerose worden kleine, hypogepigmenteerde maculae ("confetti-laesies") prominenter zichtbaar onder wit licht, waardoor ze vaak moeilijker te detecteren zijn dan de klassieke "essenblad"-maculae.

Melasma

WL helpt bij het beoordelen van de diepte van de melanineverdeling:

• EpidermaleHet contrast wordt versterkt onder wit licht.

• HuidGeen contrastversterking waargenomen
  De histopathologische correlatie blijft variabel; sommige rapporten bevestigen de diagnostische waarde van WL, terwijl andere de mogelijkheid ervan om nauwkeurig onderscheid te maken tussen dermaal en epidermaal melanine betwisten.

• 

• Progressieve maculaire hypomelanose is een pigmentstoornis die wordt veroorzaakt doorCutibacterium acnesEen Gram-positieve bacterie die in de haarzakjes leeft en coproporfyrine III produceert. Onder een Wood-lamp worden de hypogepigmenteerde gebieden duidelijker zichtbaar, met rode fluorescentie in de haarzakjes in de aangetaste gebieden (Figuur 3A en B). Dit diagnostische kenmerk helpt bij het onderscheiden van de aandoening van andere aandoeningen zoals tinea versicolor (geelgroene fluorescentie), pityriasis alba (niet-fluorescerend door onregelmatige parakeratose), post-inflammatoire hypopigmentatie en idiopathische guttate hypomelanose (blauw-witte fluorescentie die duidt op aantasting van de huid).

Figuur 3.
(A) Progressieve maculaire hypomelanose.
(B) Bij onderzoek met een Wood-lamp wordt rode folliculaire fluorescentie waargenomen in hypogepigmenteerde gebieden (duidelijker zichtbaar met het blote oog dan op de afbeelding).
(C) Klinisch subtiele tinea versicolor.
(D) Gele fluorescentie bij onderzoek met een Wood-lamp.

Progressieve maculaire hypomelanose (PMH)

Veroorzaakt doorPropionibacterium acnesPMH kenmerkt zich door rode folliculaire fluorescentie als gevolg van de ophoping van coproporfyrine III. Witlicht onderscheidt PMH van tinea versicolor (geelgroene gloed), pityriasis alba (geen fluorescentie) en idiopathische guttate hypomelanose (blauw-witte vlekken), waardoor de diagnostische specificiteit wordt verbeterd.

Rol in de infectieuze dermatologie

Erythrasma

Een kenmerk vanCorynebacterium minutissimumErythrasma vertoont een kenmerkende koraalrode fluorescentie als gevolg van de productie van porfyrine. Dit patroon helpt om het te onderscheiden van niet-fluorescerende intertrigineuze dermatosen zoals inverse psoriasis of candidiasis.

Dermatofytinfecties

WL helpt bij het identificeren van specifieke schimmelinfecties:

• Tinea versicolor (Malassezia)Geelgroene fluorescentie

• Tinea-capitis (Microsporum spp.): Blauwgroene tint

• Ringworm (Trichophyton schoenleinii): Lichtblauw signaal

• Trichomycose axillarisWitgele luminescentie

• MeestTrichophytonsoorten doennietfluorescentie

Figuur 4.
(A) Erythrasma in de liesstreek.
(B) Koraalrode fluorescentie waargenomen onder Wood's lamp.
(C) Erythrasma tussen de tenen van de linkervoet, met koraalrode fluorescentie onder een Wood-lamp.

Pseudomonas-infecties

Pseudomonas aeruginosaHet zendt fluoresceïne uit, wat onder UV-licht zichtbaar is als een heldere groene gloed. WL blijkt effectief te zijn bij het identificeren van wondinfecties en het groene nagelsyndroom, waardoor een snelle antimicrobiële behandeling mogelijk is.

Figuur 5.
(A) Groennagelsyndroom veroorzaakt doorPseudomonas aeruginosa.
(B) Schurftmijten graven holen onder de Wood-lamp (aangegeven met een witte pijl).
(C) Dermoscopische afbeelding van een schurftgang (aangegeven met een witte pijl).

Gebruik bij parasitaire dermatosen

Schurft

Bij onderzoek met wit licht worden mijtgangen zichtbaar als blauw-witte, lineaire sporen, waarbij het lichaam van de mijt zelf soms wit of groen oplicht. UV365-dermoscopie verbetert de zichtbaarheid van de mijt verder, wat de diagnose in atypische gevallen vergemakkelijkt.

Toepassing in de huidoncologie en -chirurgie

Kwaadaardige lentigo

Het afbakenen van de marges bij lymfangiomen is lastig vanwege subklinische uitbreiding. Hoewel de huidige richtlijnen een chirurgische marge van 5-10 mm aanbevelen, gaf een grote cohortstudie aan dat 15 mm nodig kan zijn voor een volledig excisiepercentage van 97%.

Figuur 6.
(A) Kwaadaardige lentigineuze naevus op de rechter oorlel, met slecht gedefinieerde klinische randen.
(B) Verbeterde randafbakening onder de Wood-lamp, waardoor nauwkeurige grensbepaling mogelijk is tijdens de eerste fase van de Mohs-micrografische chirurgie. De zwarte pijl geeft de plaats aan van een eerdere biopsie, die duidelijk zichtbaar is onder de Wood-lamp.

Figuur 7.
(A) Basaalcelcarcinoom met onduidelijke randen in de linker neus-gezichtsplooi.
(B) Preoperatieve margebepaling met behulp van een Wood-lamp.
(C) Postoperatief litteken na excisie van een melanoom op de rechteronderarm, met klinisch onopvallende uitbreiding voorafgaand aan de geplande heroperatie.
(D) De Wood-lamp maakt het litteken (aangegeven met de zwarte pijl) gemakkelijk zichtbaar.

Woods lampHet accentueert de melaninerijke tumorranden tegen de omringende fluorescerende normale huid. Het preoperatieve gebruik ervan bij Mohs-chirurgie verbetert de beoordeling van de begrenzing en kan de kans op recidief verkleinen. Een prospectieve studie toonde aan dat WL-geleide margekartering in 88% van de gevallen overeenkwam met de uiteindelijke histologische marges wanneer een buffer van 5 mm werd toegevoegd buiten de klinisch zichtbare grens.